Ομαδική ψυχοθεραπεία ή ομαδική θεραπεία είναι μία μορφή ψυχοθεραπείας στην οποία ένας ή περισσότεροι θεραπευτές αντιμετωπίζουν μία μικρή ομάδα ατόμων μαζί ως ομάδα. Ο όρος μπορεί να αναφέρεται σε οποιαδήποτε μορφή ψυχοθεραπείας όταν παρέχεται σε μία ομαδική μορφή, συμπεριλαμβανομένης της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας ή της διαπροσωπικής θεραπείας, αλλά εφαρμόζεται συνήθως στην ψυχοδυναμική ομαδική θεραπεία, όπου η ομάδα πλαισίου και η ομαδική διαδικασία χρησιμοποιείται ρητά ως μηχανισμός αλλαγής από την ανάπτυξη, την εξερεύνηση και την εξέταση των διαπροσωπικών σχέσεων μέσα στην ομάδα. Η ευρύτερη έννοια της ομαδικής θεραπείας μπορεί να θεωρηθεί ότι περιλαμβάνει οποιαδήποτε διαδικασία βοήθειας που λαμβάνει χώρα σε μία ομάδα, συμπεριλαμβανομένων ομάδων υποστήριξης, ομάδων κατάρτισης δεξιοτήτων (όπως διαχείριση θυμού, εκπαίδευση χαλάρωσης ή εκπαίδευση κοινωνικών δεξιοτήτων) και ομάδων ψυχο-εκπαίδευσης. Στην ομαδική ψυχοθεραπεία προτείνονται οι παρακάτω θεραπευτικοί παράγοντες:
- Καθολικότητα: Η αναγνώριση κοινών εμπειριών και συναισθημάτων μεταξύ των μελών της ομάδας και ότι αυτές μπορεί να είναι ευρέως διαδεδομένες ή καθολικές ανθρώπινες ανησυχίες, χρησιμεύει στην άρση της αίσθησης απομόνωσης ενός μέλους της ομάδας, στην επικύρωση των εμπειριών τους και στην αύξηση της αυτοεκτίμησης.
- Αλτρουϊσμός: Η ομάδα είναι ένας χώρος όπου τα μέλη μπορούν να βοηθήσουν ο ένας τον άλλον και η εμπειρία της ικανότητας να δώσει κάτι σε ένα άλλο άτομο, μπορεί να άρει την αυτοεκτίμηση του μέλους και να βοηθήσει στην ανάπτυξη περισσότερο προσαρμοστικών μορφών αντιμετώπισης και διαπροσωπικών δεξιοτήτων.
- Ενστάλαξη ελπίδας: Σε μία μικτή ομάδα που έχει μέλη σε διάφορα στάδια ανάπτυξης ή ανάκαμψης, ένα μέλος μπορεί να εμπνέεται και να ενθαρρύνεται από ένα άλλο μέλος που έχει ξεπεράσει τα προβλήματα με τα οποία το ίδιο εξακολουθεί να αγωνίζεται.
- Παροχή πληροφοριών: Ενώ αυτό δεν είναι αυστηρά μία ψυχοθεραπευτική διαδικασία, τα μέλη συχνά αναφέρουν ότι θα ήταν πολύ χρήσιμο να μάθουν τα πραγματικά στοιχεία από άλλα μέλη της ομάδας, για παράδειγμα, για τη θεραπεία τους ή για την πρόσβαση σε υπηρεσίες.
- Διορθωτική ανακεφαλαίωση της αρχικής οικογενειακής εμπειρίας: Τα μέλη συχνά εντοπίζουν ασυνείδητα τον θεραπευτή ομάδας και άλλα μέλη της ομάδας με τους γονείς και τα αδέλφια τους σε μία διαδικασία που είναι μία μορφή μεταφοράς που είναι ειδική για την ομαδική ψυχοθεραπεία. Οι ερμηνείες του θεραπευτή μπορούν να βοηθήσουν τα μέλη της ομάδας να κατανοήσουν τον αντίκτυπο των εμπειριών της παιδικής ηλικίας στην προσωπικότητά τους και μπορεί να μάθουν να αποφεύγουν να επαναλαμβάνουν ασυνείδητα τα άχρηστα παρελθόντα διαλογικά πρότυπα στις σημερινές σχέσεις.
- Ανάπτυξη τεχνικών κοινωνικοποίησης: Η ομαδική ρύθμιση παρέχει ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον ώστε τα μέλη να αναλαμβάνουν κινδύνους, επεκτείνοντας το ρεπερτόριό τους της διαπροσωπικής συμπεριφοράς και βελτιώνοντας τις κοινωνικές τους δεξιότητες.
- Μιμητική συμπεριφορά: Ένας τρόπος με τον οποίο τα μέλη της ομάδας μπορούν να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες είναι μέσω μίας διαδικασίας μοντελοποίησης, παρατηρώντας και μιμούμενοι τον θεραπευτή και άλλα μέλη της ομάδας.
- Υπαρξιακοί παράγοντες: Τα μέλη της ομάδας μαθαίνουν ότι πρέπει να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τη ζωή τους και τις συνέπειες των αποφάσεών τους.
- Κάθαρση: Η κάθαρσις είναι η εμπειρία της ανακούφισης από τη συναισθηματική δυσφορία μέσα από την ελεύθερη και ανεμπόδιστη έκφραση του συναισθήματος. Όταν τα μέλη λένε την ιστορία τους σε ένα υποστηρικτικό κοινό, μπορούν να λάβουν ανακούφιση από τα χρόνια συναισθήματα ντροπής και ενοχής.
- Διαπροσωπική μάθηση: Τα μέλη της ομάδας επιτυγχάνουν μεγαλύτερο επίπεδο αυτογνωσίας μέσω της διαδικασίας αλληλεπίδρασης με άλλους στην ομάδα, οι οποίοι δίνουν ανάδραση σχετικά με τη συμπεριφορά και την επίδραση των μελών σε άλλους.
Αυτογνωσία: Αυτός ο παράγοντας επικαλύπτεται με τη διαπροσωπική μάθηση, αλλά ιδίως αναφέρεται στην επίτευξη μεγαλύτερων επιπέδων διορατικότητας σχετικά με τη γένεση των προβλημάτων του ατόμου και στα ασυνείδητα κίνητρα που υποκρύπτουν την συμπεριφορά ενός ατόμου.